वॉशिंग्टन डीसी: अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या सागरी वाहतुकीवर पुन्हा एकदा आपला हक्क सांगितला आहे. हा सामरिक जलमार्ग अमेरिकेच्या नौदलाचा आणि अमेरिकेचा आहे, असे त्यांनी जाहीर केले. मेरीलँडमधील स्पॅरोज पॉईंट येथील एका कार्यक्रमादरम्यान मंगळवारी (ता. ६) त्यांनी हे विधान केले. मेरीलँडमध्ये अमेरिकेचे नौदल उत्पादन वाढवण्याच्या उद्देशाने एका नवीन लढाऊ जहाज बांधणी प्रकल्पाची घोषणा त्यांनी केली.
ट्रम्प यांनी जलमार्गाभोवतीच्या अमेरिकेच्या नौदल उपस्थितीचे वर्णन आतापर्यंतच्या सर्वात कडक नाकेबंदींपैकी एक असे केले. ते म्हणाले की, या कारवाईमुळे जहाजांना इराणी सागरी हद्दीत प्रवेश करण्यापासून रोखण्यात आले आहे आणि इराणबाहेरील तेल वाहतूक जवळजवळ आतापर्यंतच्या सर्वोच्च पातळीवर पोचली आहे.
अशी नाकेबंदी यापूर्वी कोणीही पाहिली नव्हती, ज्यात एकही जहाज आत येऊ शकत नव्हते, असे सांगून त्यांनी या भागातून जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या जहाजांशी अमेरिकी सैन्य कसे वागते, याचेही त्यांनी वर्णन केले. अधूनमधून ते एक फेरी मारतात आणि जर जहाजात तेल असेल, तर ते केबिनवर किंवा सुकाणूवर हल्ला करतात. जर तेल नसेल, तर अमेरिकी नौदल ते जहाज थेट बुडवून टाकते, असे ते म्हणाले. त्यानंतर त्यांनी या जलमार्गावर अमेरिकेच्या मालकीचा दावा केला.
इराणसोबतच्या संघर्षादरम्यान, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील सागरी वाहतुकीवर अमेरिकेचे नियंत्रण असल्याचा दावा त्यांनी वारंवार केला आहे. त्यांनी या सागरी कारवाईला नाकेबंदी म्हटले असून, अमेरिकेच्या नौदलाने इराणी बंदरांकडे जाणाऱ्या इराणी जहाजांवर आणि नौकांवर निर्बंध घातले असल्याचे म्हटले आहे. मेरीलँडमधील कार्यक्रमात ट्रम्प यांनी या कारवाईसाठी नाकेबंदीऐवजी ‘पोलादी भिंत’ असा नवीन शब्दप्रयोग केला आहे.
आंतरराष्ट्रीय सागरी संघटनेने (आयएमओ) होर्मुझच्या सामुद्रधुनीला एक आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्ग म्हणून संबोधले असून, आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार पारगमन मार्गाच्या हक्कावर भर दिला आहे. जुलैमध्ये, आयएमओ परिषदेने म्हटले की, आंतरराष्ट्रीय जलवाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या सामुद्रधुनींमधून होणाऱ्या पारगमन मार्गाला धोका पोहोचवला जाऊ नये, तो नाकारला जाऊ नये किंवा निलंबित केला जाऊ नये. तसेच, या जलमार्गातून सुरक्षित आणि अनिर्बंध जलवाहतुकीचे आवाहनही करण्यात आले.
आयएमओच्या मते, सामुद्रधुनीतील सध्याची वाहतूक विभक्तीकरण योजना इराण आणि ओमानने प्रस्तावित केली होती आणि संस्थेने १९६८ मध्ये ती स्वीकारली. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली आखातातून बाहेर पडणाऱ्या जहाजांसाठी इराणी आणि ओमानच्या सागरी हद्दीतून जाणारे मार्ग निश्चित केले आहेत.
होर्मुझची सामुद्रधुनी ऊर्जा वाहतुकीसाठी एक प्रमुख मार्ग राहिली आहे आणि अमेरिका-इराण संघर्षादरम्यान त्यात दीर्घकाळ व्यत्यय आला आहे. आयएमओने ऑगस्टमध्ये सांगितले की, संघर्ष सुरू झाल्यापासून सुमारे ६ हजार खलाशांना घेऊन जाणारी ४०० जहाजे पर्शियाच्या सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे बाहेर पडू शकली नाहीत. या संस्थेने नौकावहन स्वातंत्र्यासाठी आणि सामुद्रधुनीच्या आसपास कार्यरत असलेल्या नागरी कर्मचाऱ्यांच्या संरक्षणासाठी वारंवार आवाहन केले आहे.
दरम्यान, ट्रम्प यांनी मेरीलँडमधील भाषणाचा उपयोग इराणच्या लष्करी क्षमतेबद्दल नवीन दावे करण्यासाठीही केला. इस्लामी प्रजासत्ताक इराणमध्ये आमची कामगिरी अत्यंत चांगली आहे, खूपच चांगली. त्यांच्याकडे सैन्यच नाही. ते पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले आहे; संपूर्ण देशच उद्ध्वस्त झाला आहे, असे तो म्हणाला.
त्यांनी त्या देशाला ‘मध्यपूर्वेतील दादा’ असे संबोधले आणि तो देश आता पूर्वीच्या स्थितीत राहिलेला नाही, असे म्हटले. त्यानंतर ट्रम्प म्हणाले की, अमेरिकेला इराणविरुद्धची आपली मोहीम अजून पूर्ण करायची आहे.
आपल्याला हे पूर्ण करायचे आहे. आणि प्रश्न फक्त एवढाच आहे की, आपल्याला ते कोणत्या मार्गाने करायचे आहे, चांगल्या मार्गाने की वाईट मार्गाने? आणि लवकरच तुम्हाला ते कळेल, तो म्हणाला. त्यांनी असेही सांगितले की, तेहरानला अण्वस्त्र मिळवण्यापासून रोखण्यासाठी अमेरिकेचे नौदल कार्यरत आहे.
संरक्षण तंत्रज्ञान कंपनी अँड्युरिलने या प्रकल्पात ३.७ अब्ज डॉलर्सची गुंतवणूक आणि अमेरिकी नौदलासोबत २.९ अब्ज डॉलर्सच्या कराराची घोषणा केली आहे. या एकत्रित गुंतवणुकीचे मूल्य ६.६ अब्ज डॉलर्सपर्यंत आहे.
आर्सेनल-२ असे नाव असलेल्या या प्रस्तावित प्रकल्पात व्हर्जिनिया-क्लास अणुशक्तीवर चालणाऱ्या आक्रमक पाणबुड्यांसाठी सुटे भाग तयार केले जाण्याची अपेक्षा आहे. अँड्युरिल म्हणाले की, या प्रकल्पामुळे सुमारे ३,१०० रोजगार निर्माण होण्याची आणि या दशकाच्या अखेरीस तो कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे. कंपनी ओहायोमध्ये स्वायत्त लढाऊ ड्रोनसाठी आणखी एक सुविधा आणि कॅलिफोर्नियामध्ये पाणबुडीच्या घटकांसाठी एक स्वतंत्र कारखाना देखील उभारत आहे.
ट्रम्प यांनी जहाजबांधणी केंद्राच्या घोषणेचा उपयोग अमेरिकेच्या नौदल सामर्थ्याबद्दल बोलण्यासाठी केला. आज येथे उपस्थित असलेल्या सर्वांच्या मदतीने, अमेरिका जगातील निर्विवाद नौदल महासत्ता म्हणून कायम राहील, असे ते म्हणाले.
