कारवार: खासगी जहाजबांधणी कंपनीने बांधलेले भारताचे पहिले बहुउद्देशीय जहाज, ‘समर्थक’, शुक्रवारी नौदलात दाखल करण्यात आले. यासह युद्धनौका बांधणीमध्ये देशांतर्गत उद्योगाची भूमिका विस्तारण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा गाठला गेला आहे.
कारवार येथील नौदल तळावर उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांच्या उपस्थितीत झालेल्या लोकार्पण सोहळ्याला संबोधित करताना नौदल प्रमुख ॲडमिरल कृष्ण स्वामिनाथन म्हणाले, की तामिळनाडूतील कट्टुपल्ली येथील लार्सन अँड टुब्रो कंपनीच्या शिपयार्डमध्ये बांधलेल्या या जहाजात ७५ टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी घटक आहेत. याप्रसंगी कर्नाटकचे कामगार मंत्री संतोष लाड हेही उपस्थित होते.
अॅडमिरल स्वामिनाथन यांनी या कार्यारंभाचे वर्णन आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल, असे केले आणि म्हणाले, की या जहाजाची रचना, अभियांत्रिकी आणि बांधणी संपूर्णपणे एल अँड टीच्या वॉरशिप डिझाइन सेंटर आणि शिपयार्डमध्ये अंतर्गतरीत्या करण्यात आली आहे.
भारतीय नौदलात सामील झालेल्या चार बहुउद्देशीय जहाजांपैकी ‘समर्थक’ हे पहिले जहाज असून, त्याचे कार्यान्वयन भारताच्या संरक्षण आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने वाटचालीतील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. हे जहाज नौदलाच्या भविष्याचा एक महत्त्वाचा घटक असेल आणि सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या मोहिमांसाठी एक आदर्श ‘युटिलिटी’ जहाज आहे.
‘समर्थक’ हे भारतीय नौदलात सामील होणारे, एका खासगी जहाजबांधणी कंपनीकडून कंत्राटावर बांधलेली पहिली मोठी युद्धनौका आहे, असे ते म्हणाले. हे जहाज स्वदेशी शस्त्रे आणि सेन्सर्सच्या चाचण्या, मानवरहित स्वायत्त प्रणालींचा समावेश असलेल्या कारवाया, तसेच सागरी निगराणी आणि गस्तीची कर्तव्ये यांसारख्या विविध परिचालन आणि सहाय्यक भूमिका पार पाडण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे.
अॅडमिरल स्वामिनाथन यांनी स्पष्ट केले, की ‘समर्थक’ अत्याधुनिक डायनॅमिक पोझिशनिंग सिस्टीमने सुसज्ज असून, समुद्रातील युद्धनौका सरावांमध्ये वापरली जाणारी लक्ष्ये प्रक्षेपित व परत मिळवू शकते. तसेच, विकासाधीन असलेल्या स्वदेशी शस्त्रास्त्रे आणि सेन्सर्सच्या चाचणीसाठी हे एक व्यासपीठ म्हणूनही काम करेल.
आजच्या झपाट्याने बदलणाऱ्या तांत्रिक वातावरणात या क्षमता विशेषतः अत्यावश्यक आहेत, जिथे समुद्रातील कार्यात्मक आघाडी टिकवून ठेवण्यासाठी प्रोटोटाइपपासून उत्पादनापर्यंतचा प्रवास कमी करणे महत्त्वाचे आहे, असे ते म्हणाले.
जहाजाची क्षमता केवळ चाचणी आणि मूल्यांकनापुरती मर्यादित नाही. त्याची टिकाऊपणा आणि समुद्रातील इतर जहाजांना साह्य करण्याची क्षमता, विखुरलेल्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये दीर्घ काळासाठी नौदल कारवाया चालू ठेवण्यास मदत करेल, असे नौदल प्रमुखांनी सांगितले.
‘समर्थक’ हे जहाज संकटात सापडलेल्या जहाजांना मदत करण्यासाठी आणि समुद्रातील आपत्कालीन परिस्थितीला प्रतिसाद देण्यासाठी अवजड वस्तू ओढण्याच्या सुविधा, वैद्यकीय पायाभूत सुविधा आणि अग्निशमन क्षमतेने सुसज्ज आहे. ते मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारण कार्यांना तसेच गैर-लढाऊ व्यक्तींच्या स्थलांतर मोहिमांनाही साह्य करू शकते.
अॅडमिरल स्वामिनाथन म्हणाले, की महासागरच्या राष्ट्रीय दृष्टिकोनानुसार, हे जहाज नौदलाची परिचालन सज्जता मजबूत करेल, उदयोन्मुख तंत्रज्ञानाला कार्यात्मक क्षमतांमध्ये रूपांतरित करण्यास मदत करेल आणि या प्रदेशात प्रथम प्रतिसादक व पसंतीचा सुरक्षा भागीदार म्हणून भारताची भूमिका अधिक दृढ करेल.
त्यांनी एल अँड टीचे नेतृत्व आणि कर्मचारी वर्ग, तसेच नौदलाचे युद्धनौका उत्पादन पथक, सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग, उपकरण उत्पादक आणि या प्रकल्पात सहभागी असलेल्या इतर औद्योगिक भागीदारांचे अभिनंदन केले. तथापि, नौदल प्रमुखांनी भविष्यातील जहाजांच्या बांधकामाचा दर्जा सुधारण्यासाठी आणि बांधकामाचा कालावधी कमी करण्यासाठी या जहाजाच्या बांधकामातून धडे घेण्याच्या गरजेवर भर दिला.
पहिले अत्यंत यशस्वी यशसुद्धा आपल्याला दीर्घकाळात आपले प्रयत्न अधिक बळकट करण्यासाठी उपयुक्त दिशा देऊ शकते, असे ते म्हणाले. जहाजाच्या कमिशनिंग क्रूला संबोधित करताना त्यांनी यावर जोर दिला, की उच्च मापदंड स्थापित करणे आणि जहाजाला त्याचा कार्यात्मक उद्देश व आत्मा देणे ही त्यांची जबाबदारी आहे.
हे कार्यान्वयन, स्वदेशी तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी आणि भारताचा सागरी औद्योगिक पाया मजबूत करण्यासाठी देशांतर्गत जहाजबांधणी केंद्रे व उद्योगांसोबत सहकार्य अधिक दृढ करण्याच्या नौदलाच्या प्रयत्नांमधील आणखी एक पाऊल आहे.
