पुणे (योगेश काळे): दरवर्षी ८ मार्च रोजी जागतिक महिला दिन साजरा केला जातो. महिलांच्या सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक आणि राजकीय क्षेत्रातील योगदानाचा गौरव करण्यासाठी हा दिवस जगभरात मोठ्या उत्साहाने पाळला जातो. समाजाच्या प्रगतीमध्ये महिलांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. आजच्या आधुनिक युगात महिलांनी शिक्षण, उद्योग, विज्ञान, प्रशासन आणि आरोग्य क्षेत्रात उल्लेखनीय यश मिळवले आहे. विशेषतः आरोग्य व्यवस्थेमध्ये महिला व्यावसायिकांचे योगदान समाजासाठी अत्यंत मोलाचे ठरले आहे.
आरोग्य व्यवस्थेतील एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे फार्मसी क्षेत्र. औषधनिर्मिती, औषध वितरण आणि रुग्णांना योग्य औषधोपचाराबाबत मार्गदर्शन करण्याचे कार्य फार्मासिस्ट करतात. समुदाय फार्मसी म्हणजेच रिटेल मेडिकल स्टोअर्समध्ये काम करणाऱ्या महिला फार्मासिस्ट समाजाच्या आरोग्य संवर्धनात अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. रुग्णांना डॉक्टरांनी दिलेल्या औषधांचे योग्य स्पष्टीकरण देणे, औषधांचा योग्य डोस आणि वेळ सांगणे, तसेच औषधांच्या सुरक्षित वापराबाबत मार्गदर्शन करणे ही त्यांची महत्त्वाची जबाबदारी असते.
महिला फार्मासिस्ट रुग्ण आणि आरोग्य सेवा यांच्यामधील महत्त्वाचा दुवा म्हणून कार्य करतात. अनेक वेळा रुग्णांना डॉक्टरांपर्यंत त्वरित पोहोचणे शक्य नसते, अशा वेळी फार्मासिस्ट प्राथमिक मार्गदर्शन देऊन रुग्णांना योग्य उपचार मिळवून देण्यास मदत करतात. औषधांच्या संभाव्य दुष्परिणामांविषयी माहिती देणे, औषधांचे परस्पर परिणाम (drug interactions) समजावून सांगणे आणि रुग्णांना सुरक्षित औषधोपचाराची जाणीव करून देणे हेही महिला फार्मासिस्टचे महत्त्वाचे कार्य आहे.
विशेषतः महिला रुग्णांच्या बाबतीत महिला फार्मासिस्टांची भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरते. अनेक महिला त्यांच्या वैयक्तिक किंवा आरोग्यविषयक समस्या पुरुषांपेक्षा महिला फार्मासिस्टसमोर अधिक मोकळेपणाने व्यक्त करू शकतात. स्त्रीरोग, गर्भधारणा, मातृ आरोग्य, बालकांचे आरोग्य, पोषण आणि कुटुंब नियोजन यांसारख्या विषयांवर महिला फार्मासिस्ट प्रभावी मार्गदर्शन करू शकतात. त्यामुळे महिलांच्या आरोग्याविषयी जागरूकता वाढविण्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे.
ग्रामीण आणि शहरी भागातील समुदाय फार्मसीमध्ये काम करणाऱ्या महिला फार्मासिस्ट समाजामध्ये आरोग्य शिक्षणाचा प्रसार करण्याचेही महत्त्वपूर्ण कार्य करतात. औषधांचा योग्य वापर, प्रतिजैविकांचा (antibiotics) अतिरेकी वापर टाळणे, लसीकरणाचे महत्त्व, तसेच जीवनशैलीशी संबंधित आजारांपासून बचाव याबाबत त्या लोकांना जागरूक करतात. या माध्यमातून त्या समाजाच्या आरोग्याचे संरक्षण करण्यास मदत करतात.
कोविड-१९ महामारीच्या काळात महिला फार्मासिस्टांचे योगदान विशेष उल्लेखनीय ठरले. लॉकडाऊन आणि संकटाच्या काळातही अनेक महिला फार्मासिस्टांनी धैर्याने काम करत रुग्णांना आवश्यक औषधे उपलब्ध करून दिली. लोकांना योग्य आरोग्यविषयक माहिती देणे, औषधांचा सुरक्षित वापर समजावून सांगणे आणि आवश्यक आरोग्य सेवा उपलब्ध करून देणे यामध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.
आजच्या काळात फार्मसी क्षेत्रामध्ये महिलांची संख्या वाढत असून त्या केवळ औषध वितरणापुरत्याच मर्यादित नसून संशोधन, औषधनिर्मिती उद्योग, शिक्षण आणि आरोग्य व्यवस्थापन अशा विविध क्षेत्रांमध्येही महत्त्वपूर्ण योगदान देत आहेत. त्यांच्या कौशल्यामुळे आणि संवेदनशील दृष्टिकोनामुळे आरोग्य सेवा अधिक प्रभावी आणि रुग्णकेंद्रित बनत आहे.
याशिवाय, महिला फार्मासिस्ट समाजात आरोग्यविषयक विश्वास निर्माण करण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावतात. रुग्णांना औषधांबद्दल असलेल्या शंका दूर करणे, योग्य जीवनशैलीबद्दल मार्गदर्शन करणे आणि नियमित औषधोपचाराचे महत्त्व समजावून सांगणे या माध्यमातून त्या आरोग्यसेवेची गुणवत्ता वाढवतात. अनेक वेळा वृद्ध रुग्ण, महिला आणि लहान मुलांच्या पालकांना औषधांबाबत सविस्तर माहितीची गरज असते. अशा वेळी महिला फार्मासिस्ट संयमाने आणि समजूतदारपणे मार्गदर्शन करतात.
महिला फार्मासिस्ट आरोग्य व्यवस्थेतील प्रतिबंधात्मक आरोग्य सेवेला (preventive healthcare) देखील चालना देतात. रक्तदाब, रक्तातील साखर, वजन नियंत्रण, पोषण आणि स्वच्छता याबाबत जनजागृती करून त्या लोकांना आजार होण्यापूर्वीच काळजी घेण्यास प्रेरित करतात. त्यामुळे समाजात निरोगी जीवनशैलीचा प्रसार होण्यास मदत होते.
जागतिक महिला दिनाच्या निमित्ताने महिला फार्मासिस्टांच्या कार्याचा सन्मान करणे आणि त्यांना अधिक संधी व प्रोत्साहन देणे अत्यंत गरजेचे आहे. समाजाच्या आरोग्य व्यवस्थेला अधिक सक्षम आणि संवेदनशील बनविण्यात त्यांचे योगदान अमूल्य आहे. महिला सक्षमीकरणासोबतच आरोग्य क्षेत्रातील महिलांच्या कार्याचा गौरव करणे ही काळाची गरज आहे. महिला फार्मासिस्टांच्या समर्पित सेवेमुळे समाज अधिक निरोगी, जागरूक आणि सुरक्षित बनत आहे.
