दुबईः तेलाच्या किमती वाढवून अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकांवर प्रभाव टाकण्याच्या उद्देशाने, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांना लक्ष्य करण्यासाठी इराण नवीन डावपेच आखत आहे, अशी माहिती दोन वरिष्ठ इराणी अधिकाऱ्यांनी दिली.
२८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर हल्ले सुरू केल्यापासून तेहरानने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न केला. वॉशिंग्टनवर दबाव आणण्याच्या प्रयत्नात, तेहरानने या जलमार्गातून होणाऱ्या वाहतुकीवर निर्बंध घातले आहेत. युद्धापूर्वी या जलमार्गातून जागतिक तेल आणि द्रवीकृत नैसर्गिक वायूच्या व्यापारापैकी सुमारे पाचवा हिस्सा वाहून नेला जात असे.
इराणच्या धमक्या आणि हल्ल्यांमुळे सामुद्रधुनीतून होणारी वाहतूक मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे, ज्यामुळे तेलाच्या किमती वाढल्या आहेत, तरीही काही प्रमाणात तेलाची वाहतूक चालूच राहिली आहे.
या दोन इराणी अधिकाऱ्यांनी नवीन रणनीतीचा तपशील देण्यास नकार दिला, परंतु एकाने सांगितले की, इराणने सुमारे १० दिवसांपूर्वी आपल्या निर्बंधांचे उल्लंघन करणाऱ्या जहाजांविरुद्ध विविध आक्रमक डावपेच वापरण्यास सुरुवात केली आहेत. त्यामुळे अशा जहाजांवरील हल्ल्यांमध्ये वाढ झाली आहे.
या रणनीतीमध्ये हल्ल्यांच्या प्रकारात तसेच गतीमध्ये बदल समाविष्ट होता आणि अमेरिकेतील मतदानाच्या निकालावर प्रभाव टाकणे हे त्यामागील एक उद्दिष्ट होते, असे त्यांनी सांगितले. अमेरिका आणि तिच्या मित्र राष्ट्रांकडून जागतिक तेलाच्या किमती खाली आणण्याच्या प्रयत्नांना हाणून पाडणे हा यामागील उद्देश आहे, असे या अधिकाऱ्यांनी सांगितले.
नवीन रणनीती स्वीकारण्याचा निर्णय इराणच्या नेतृत्वाच्या सर्वोच्च स्तरावर घेण्यात आला आहे आणि देशाच्या संपूर्ण शासन यंत्रणेमध्ये याचे पूर्णपणे समन्वय साधण्यात आले होते, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.
नाव न सांगण्याच्या अटीवर बोलताना एका अमेरिकी लष्करी अधिकाऱ्याने पुष्टी केली की, इराणने एका महत्त्वपूर्ण बाबतीत आपली रणनीती बदलली आहे. अमेरिकेने इराणची बरीचशी रडार यंत्रणा नष्ट केल्यानंतर, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने (आयआरजीसी) अमेरिकी नौदलाच्या जहाजांसह संभाव्य लक्ष्ये ओळखण्यासाठी लहान बोटींमधील निशस्त्र टेहळणी करणाऱ्यांचा वापर करण्यास सुरुवात केली आहे.
गेल्या आठवड्यात, यापूर्वी कधीही उघड न झालेल्या एका घटनेत, अमेरिकी लष्करातील अधिकाऱ्यांनी सांगितले, की टेहळणी करणाऱ्या एका नौकेवरून (धो) इराणी खलाशी आयआरजीसीला लक्ष्यांची माहिती देत होते. अमेरिकी सैन्याने त्या नौकेला गाठले, त्यावरील लोकांना जहाज सोडण्यास सांगितले आणि नंतर ते नष्ट केले. यात कोणतीही जीवितहानी झाली नाही.
आपल्या उरलेल्या वेगवान बोटींना धोक्यात घालण्याची इच्छा नसल्यामुळे, विशेषतः अमेरिकेच्या हल्ल्यांनी इराणच्या नौदलाचा विध्वंस केल्यानंतर, सामुद्रधुनीतून होणारी तेल निर्यातीतील वाढ रोखण्यात इराण असमर्थ ठरला होता, असे एका अधिकाऱ्याने सांगितले.
हे युद्ध आणि त्याचा दरमहा ३ अब्ज डॉलर्सचा खर्च नोव्हेंबरमधील मध्यावधी निवडणुकांसाठीच्या अमेरिकन प्रचारात एक प्रमुख मुद्दा बनला आहे. या निवडणुका काँग्रेसवर रिपब्लिकन पक्षाचे नियंत्रण आहे, की डेमोक्रॅटसचे हे ठरणार आहे.
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प इराणविरोधात पुढील पाऊल उचलण्याबाबत विचार करत आहेत, पण मतदानापूर्वी पुन्हा हल्ला करणार नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
दरम्यान, अमेरिकेने संघर्ष संपवण्यासाठी करार घडवून आणण्याकरिता तेहरानवर आर्थिक दबाव टाकण्याच्या प्रयत्नात, इराणच्या बंदरांची स्वतःची नाकेबंदी अधिक तीव्र केली आहे आणि निर्बंध वाढवले आहेत. होर्मुझवरील तणावामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारपेठांमध्ये आणखी व्यत्यय येण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. हल्ल्यांचा धोका आणि मालवाहतूक व विम्याचा वाढलेला खर्च, यांमुळे सामान्य वाहतूक पूर्ववत करण्याचे प्रयत्न अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहेत.
स्वतंत्र आकडेवारीनुसार, अलिकडच्या काळात, सामुद्रधुनीतून प्रवास करणाऱ्या व्यापारी जहाजांवरील हल्ल्यांमध्ये, युद्ध सुरू झाल्यापासून सर्वोच्च पातळीवर वाढ झाली आहे. सागरी सुरक्षा सूत्रांकडून मिळालेल्या माहितीच्या विश्लेषणानुसार आणि ब्रिटिश नौदलाशी संलग्न एजन्सी युनायटेड किंगडम मेरिटाइम ट्रेड ऑपरेशन्सला कळवण्यात आलेल्या घटनांनुसार, गेल्या ४८ तासांत होर्मुझ परिसरामध्ये टँकर आणि इतर व्यापारी जहाजांशी संबंधित किमान पाच घटना घडल्या आहेत, ज्यात ड्रोन हल्ल्यांचाही समावेश आहे.
संयुक्त राष्ट्रांची नौकानयन संस्था, आंतरराष्ट्रीय सागरी संघटनेच्या आकडेवारीनुसार, हे प्रमाण अंदाजे ३ ते ५ ऑक्टोबर दरम्यानच्या हल्ल्यांच्या दरासारखेच होते, जे एका नवीन संघर्षवाढीकडे निर्देश करते. हल्ल्यांच्या वेगात वाढ झाली आहे, जी हेतुपुरस्सर असल्याचे दिसते, असे एका सागरी सुरक्षा सूत्राने सांगितले.
