लंडनः जगभरात आपल्या पुस्तकांसाठी प्रसिद्ध असणारे ब्रिटीश लेखक आणि वादग्रस्त ठरलेले माजी राजकारणी जेफ्री आर्चर (वय ८६) यांचे निधन झाले आहे.’हार्पर कॉलिन्स’ या आंतरराष्ट्रीय प्रकाशन संस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, सोमवारी त्यांनी आपल्या निवासस्थानी अखेरचा श्वास घेतला. दुर्दैवी बाब म्हणजे, त्यांच्या ‘ॲडम अँड ईव्ह’ या नवीन कादंबरीच्या जागतिक प्रकाशनाच्या अवघ्या एक दिवस आधीच त्यांनी जगाचा निरोप घेतला.
त्यांच्या ‘केन अँड एबेल’ या सर्वाधिक गाजलेल्या आणि विक्री झालेल्या कादंबरीप्रमाणेच, हे नवीन पुस्तकही एकाच दिवशी पण वेगवेगळ्या सामाजिक स्तरांत जन्मलेल्या दोन पात्रांच्या कथेवर आधारित आहे. त्यांनी तब्बल पाच दशके लेखन केले. या काळात एका चुकीच्या गुंतवणुकीमुळे त्यांना प्रचंड आर्थिक नुकसान सहन करावे लागले होते. मात्र नंतर त्यांना हे नुकसान भरून काढले होते.
त्यांची पहिली कादंबरी ‘नॉट अ पेनी मोअर, नॉट अ पेनी लेस’ १९७६ मध्ये प्रकाशित झाली होती. असे म्हटले जाते की, दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर पोचण्याच्या त्यांच्या स्वतःच्या वैयक्तिक अनुभवातून ही कादंबरी प्रेरित होती.
हार्पर कॉलिन्सच्या माहितीनुसार, जेफ्री आर्चर यांची पुस्तके ब्रिटनच्या ‘संडे टाइम्स’च्या सर्वाधिक खप असलेल्या पुस्तकांच्या यादीत १४ वर्षे आणि ५ महिने, तर ‘द न्यूयॉर्क टाइम्स’च्या यादीत पाच वर्षांहून अधिक काळ स्थान टिकवून होती. जगभरात त्यांच्या पुस्तकांच्या ३० कोटींहून अधिक प्रतींची विक्री झाली आहे.
विशेष म्हणजे, पंतप्रधान मार्गारेट थॅचर यांच्या कार्यकाळात जेफ्री आर्चर यांनी ब्रिटनच्या ‘कंझर्व्हेटिव्ह पार्टी’मध्ये आपली एक वेगळी ओळख निर्माण केली होती. त्यानंतर, १९९२ मध्ये पंतप्रधान जॉन मेजर यांनी त्यांची ‘हाऊस ऑफ लॉर्ड्स’वर नियुक्ती केली. मात्र, खोटी साक्ष दिल्याबद्दल कारावासाची शिक्षा होण्यापूर्वीच, २००१ मध्ये त्यांना पक्षातून काढून टाकण्यात आले. प्रकाशकाच्या माहितीनुसार, आर्चर यांच्या कुटुंबात त्यांची पत्नी, दोन मुले आणि पाच नातवंडे यांचा समावेश आहे.
आर्चर केवळ एक लोकप्रिय लेखक म्हणून ओळखले जात नसत. त्यांच्या पुस्तकांमधील कथा अनेकदा राजकारण, पैसा, नातेसंबंध, महत्त्वाकांक्षा आणि समाजातील विविध स्तर यांच्याभोवती फिरत असत. त्यांची लेखनशैली सुलभ आणि कथाप्रधान होती, ज्यामुळे त्यांच्या पुस्तकांना अनेक देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वाचकवर्ग लाभला. त्यांच्या अनेक कादंबऱ्यांचे विविध भाषांमध्ये अनुवाद झाले आणि त्यांच्या कथांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळाली.
