मुंबई: महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासन (एफडीए) आयुक्त तुकाराम मुंढे सध्या केवळ राष्ट्रीयच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही चर्चेत आहेत. तुकाराम मुंढे यांना अनेकदा ‘सिंघम’ किंवा ‘हिरो’ म्हटले जाते. त्यांच्या कार्याकडे केवळ राष्ट्रीयच नव्हे तर जागतिक माध्यमांचे लक्ष वेधले गेले आहे. ते महाराष्ट्रातील उपाहारगृहे आणि खाद्यपदार्थांच्या दुकानांमधील अन्न सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करत आहेत. याचाच परिणाम म्हणून, न्यूयॉर्क टाइम्सने त्यांना ‘रॉकस्टार’ संबोधून आपल्या पहिल्या पानावर स्थान दिले आहे.
न्यूयॉर्क टाइम्सने लिहिले आहे की, मुंढे यांच्या नजरेतून कोणताही व्यवसाय सुटत नाही. ग्राहक त्यांचा आदर करतात आणि मालक त्यांना घाबरतात. मुंढे हे अन्नसुरक्षेतील सेलिब्रिटी असून, त्यांच्या मोहिमेमुळे सर्वसाधारण अन्नसुरक्षा अनुपालन कसे चर्चेत आले आहे, हे अधोरेखित केले आहे. या आंतरराष्ट्रीय प्रसिद्धीचा उद्देश मुंडे यांची वैयक्तिक लोकप्रियता अधोरेखित करणे हा नसून, त्यांची लोकप्रियता भारतातील प्रशासनाबद्दल काय सांगते, हे दाखवणे हा आहे.
बीबीसीने यापूर्वी वृत्त दिले होते की, आयएएस अधिकारी तुकाराम मुंढे यांची लोकप्रियता एका मोठ्या मुद्द्याचे प्रतिबिंब आहे. जेव्हा तपासणी आणि अंमलबजावणी यांसारखी नियमित सरकारी कामे स्पष्टपणे आणि सातत्याने केली जातात, तेव्हा नोकरशाहीतील दिरंगाई किंवा कमकुवत कारवाईची सवय झालेल्या नागरिकांना ती विलक्षण वाटू शकतात. रॉयटर्सनेही मुंडे यांच्यावर ‘भारतीय अन्न सुरक्षा अधिकारी प्रत्येक व्हायरल धाडीने मुंबईत खळबळ माजवतात’ या मथळ्याखाली एक लेख प्रसिद्ध केला होता.
तुकाराम मुंढे यांनी त्यांच्या एक्स प्रोफाइलवर न्यूयॉर्क टाइम्सचा लेख शेअर केला आणि म्हटले की, सुशासन म्हणजे केवळ प्रसिद्धी मिळवणे नव्हे, तर बदल घडवून आणणे होय. अन्न सुरक्षेचा खरा उद्देश लोकांचे संरक्षण करणे, मानके राखणे आणि जनतेचा विश्वास संपादन करणे हा आहे. जेव्हा नियमांचे पालन निष्पक्षपणे, निर्भयपणे आणि सातत्याने केले जाते, तेव्हा संस्थांची विश्वासार्हता वाढते आणि नागरिक व्यवस्थेवर विश्वास ठेवू लागतात.
महाराष्ट्रातील सर्वात प्रसिद्ध आयएएस अधिकाऱ्यांपैकी एक असलेले तुकाराम मुंढे यांनी एक कणखर आणि अत्यंत स्वतंत्र अधिकारी म्हणून स्वतःला सिद्ध केले आहे. मुंडे एका लहान शेतकरी कुटुंबातील आहेत. त्यांचे वडील एक छोटे शेतकरी होते, तर त्यांच्या आईने कठीण आर्थिक परिस्थितीत घर सांभाळले. तुकाराम मुंडे यांनी जिल्हा परिषद शाळेत शिक्षण घेतले आणि कौटुंबिक शेतीतही काम केले. नंतर त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातून राज्यशास्त्र विषयात पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले आणि २००४ मध्ये यूपीएससी नागरी सेवा परीक्षेत अखिल भारतीय स्तरावर २० वा क्रमांक मिळवला.
महाराष्ट्र केडरचे २००५ च्या बॅचचे आयएएस अधिकारी, तुकाराम मुंढे यांनी नांदेड, वाशिम, जालना, सोलापूर, नवी मुंबई, नाशिक, नागपूर आणि पुणे येथे अनेक महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे. त्यांनी सहायक जिल्हाधिकारी, जिल्हाधिकारी, महानगरपालिका आयुक्त, पीएमपीएमएलचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक, तसेच अनेक वरिष्ठ प्रशासकीय पदे भूषवली आहेत.
सोलापूरचे जिल्हाधिकारी असताना, जल व्यवस्थापनात सुधारणा आणि पारदर्शक प्रशासनासाठी त्यांना महाराष्ट्र शासनाचा २०१५-१६ चा ‘सर्वोत्कृष्ट जिल्हाधिकारी पुरस्कार’ प्रदान करण्यात आला. ते ‘महाराष्ट्राचे जलपुरुष’ म्हणूनही ओळखले जात होते. आपल्या संपूर्ण कारकिर्दीत, मुंढे त्यांच्या कार्यनिष्ठेमुळे वारंवार बदल्यांसाठी ओळखले जातात. जवळपास दोन दशकांच्या सेवेत त्यांची २४ पेक्षा जास्त वेळा बदली झाली आहे. महाराष्ट्र एफडीए आयुक्तपदाची सूत्रे स्वीकारल्यापासून, मुंढे यांनी अलिकडच्या वर्षांतील सर्वात कठोर अंमलबजावणी मोहिमांपैकी एक सुरू केली.
केवळ २३ ते २७ सप्टेंबर दरम्यान, सणासुदीच्या काळात राज्यव्यापी कारवाईचा भाग म्हणून खाद्य परवाने निलंबित करण्यात आले आणि १.१९ कोटी रुपये किमतीचा ५०,६०१.७८ किलो अन्नसाठा जप्त करण्यात आला. एफडीएच्या मते, मुंबईतील १३, कोकण विभागातील सहा, पुणे विभागातील आठ आणि छत्रपती संभाजीनगर विभागातील तीन ठिकाणांचे परवाने किंवा नोंदणी प्रमाणपत्रे निलंबित करण्यात आली. यामध्ये कयानी अँड कंपनी, कुलाबा स्वीट मार्ट, अरुण विलास फरसाण आणि सबवे इत्यादी मुंबईतील प्रसिद्ध ठिकाणांचा समावेश होता.
